Praca zbiorowa

Bernard Linek, Andrzej Michalczyk (red.) (2015)

Leksykon mitów, symboli i bohaterów Górnego Śląska XIX-XX wieku

Wydawnictwo Państwowy Instytut Naukowy - Instytut Śląski w Opolu
Miejsce wydania Opole
Ilość stron 488
Język Polski

ISBN: 978-83-7126-306-4

Na blisko 500 stronach interdyscyplinarne grono 18 autorów z Polski, Niemiec i Czech podjęło próbę przedstawienia dziejów Górnego Śląska ostatnich dwóch stuleci z perspektywy różnych kultur i pamięci, analizując w czasie wybrane elementy świata wartości i emocji.

Publikacja czyni to za pomocą 110 rozbudowanych haseł, które prezentują górnośląskie symbole i stereotypy, bohaterów i opowieści związane z regionem oraz święta i miejsca wspólnego przeżywania górnośląskiego świata wyobrażonego. Hasła dobrane są z obszaru najważniejszych kultur, obecnych i aktywnych w tym okresie na Górnym Śląsku. Związane są one z kulturą ludową, chrześcijańską, narodową, industrialną, robotniczą i popularną, choć niejednokrotnie poszczególne z nich funkcjonują na różnych polach kulturowych i w zmiennych konfiguracjach. Hasła konstruowano według wspólnych zasad. Po prezentacji omawianego fenomenu i jego dziejów I stopnia (odwołując się do Pierre Nory) - historii zdarzeniowej, podstawowych faktów - w zasadniczej części przedstawiono jego genezę i strukturę oraz – przede wszystkim – dzieje zjawiska kulturowego i jego znaczenie dla różnych grup mieszkańców. W podsumowaniu każdego hasła autorzy podejmują próbę oceny oraz nakreślenia perspektyw jego dalszego funkcjonowania w pamięci.

„Leksykon" składa się z pięciu części. Pierwsza pt. „Ludzie i znaki" przybliża wyobrażenia o podstawowych grupach mieszkańców i symbole kojarzone z Górnym Śląskiem. Znajdziemy tutaj m.in. przedstawienie dziejów i znaczeń zwizualizowanych symboli regionu (np. katowicki Spodek i Wieża Piastowska) oraz analizę wyobrażeń własnych i obcych o narodach i innych ważnych dla Górnego Śląska grupach (jak choćby górnicy).

Druga część, zatytułowana „Święci i bohaterowie", analizuje zestaw kilkudziesięciu jednostkowych i zbiorowych bohaterów pamięci górnośląskiej ostatnich dwóch stuleci. Znajdziemy tutaj zarówno reprezentantów świata wierzeń i religii (np. Utopiec i św. Czesław) pamięci narodowych (ks. Norbert Bonczyk Petr Bezruč, Eduard Pant), jak i systemów totalitarnych (Heydebreck i Pstrowski) czy kultury popularnej (Antek i Francek, Ryszard Riedel).

Trzecia część pt. „Mity i tradycje" omawia narracje funkcjonujące w okresie XIX i XX w., które kształtowały tożsamość regionalną. Zostały tutaj zanalizowane zarówno wielkie opowieści (Korona św. Wacława, Polska Piastowska, niemiecka misja kulturowa), których Górny Śląsk był tylko elementem i odbiorcą, jak i te specyficznie regionalne (autonomia śląska, Tragedia Górnośląska).

Ostatnie dwie części, pt. „Święta i rytuały" oraz „Miejsca", przybliżają różne formy i miejsca wspólnego przeżywania górnośląskiego świata wyobrażonego. W tych wyborach znajdziemy opisy znaczenia świąt chrześcijańskich (chrzest, I Komunia) czy narodowych, ale też specyficznie regionalnych (święta zakładowe, świniobicie). Obok omówienia ewolucji znaczenia tytułowego Górnego Śląska oraz innych subregionów i miejsc, analizie poddano również wybrane pomniki.

Każde z haseł zaopatrzone jest w nawiązujące do niego ilustracje i podstawową literaturę. Poruszanie się po „Leksykonie" powinny ułatwić odsyłacze oraz stosowne indeksy.

Więcej na temat publikacji na stronie wydawcy: www.instytutslaski.com.

Bernard Linek
  • Leksykon mitów, symboli i bohaterów Górnego Śląska XIX-XX wieku

    Zrecenzował(a) Matthias E. Cichon