Edited volume

Maciej Gloger (2017)

Między pozytywizmem a nacjonalizmem: Przemiany kultury polskiej w latach 1886‐1918

Publishing house Wydawnictwo Naukowe Semper
Place of publication Warszawa
Page references 304
Language Polish

ISBN: 978-83-7507-231-0

Przemiany zachodzące w kulturze polskiej między okresem pozytywizmu a przełomem wieku XIX i XX, czyli czasem kształtowania się nowoczesnej świadomości narodowej i „dojrzewania" Polaków po popowstaniowej traumie do niepodległości i suwerenności, są niedostatecznie opisane, a ich postrzeganie obrosło w liczne stereotypy i uproszczenia. Panowało przekonanie, że pozytywizm był postawą sprzeczną z nacjonalizmem. W istocie stworzył on jednak podstawy pod światopoglądowe i programowe założenia ruchu narodowego. Z całą mocą ujawniło się to w dobie rewolucji 1905 roku.

Książka ma charakter interdyscyplinarny. Autorzy podejmują zagadnienie kontynuacji pozytywistycznych idei w ruchu narodowym i kulturze polskiej wielopłaszczyznowo, w sposób zróżnicowany metodologicznie Znajdziemy tu zarówno klasyczne rozprawy historyczne, jak też pogłębione prace interpretacyjne, dotyczące twórczości i myśli pisarzy oraz działaczy społecznych (Tomasz Teodor Jeż, Bolesław Prus, Henryk Sienkiewicz, Adam Krechowiecki).

Spis treści

Andrzej Dwojnych, Pozytywiści w działaniu, romantycy w programie – charakterystyka wybranych prowincjonalnych środowisk narodowych z przełomu XIX/XX wieku

Maciej Gloger, Pozytywizm pozytywistów a pozytywizm narodowców. Między kontynuacją a opozycja

Katarzyna Wrzesińska, Od kultury elit do kultury mas. Obraz poezji i literatury polskiej w myśli Narodowej Demokracji doby zaborów

Joanna Nowak, Spotkanie starych pojęć z nowymi. Naród w refleksji autorów Upominku. Książki zbiorowej na cześć Elizy Orzeszkowej

Wacław Forajter, Wojny burskie i ekonomia ekspansji (Prus – Dmowski)

Bartłomiej Szleszyński, Globalizacja, kolonizacja, darwinizm społeczny. Wstęp do rozważań o kilku podobieństwach pomiędzy poglądami Bolesława Prusa i ideologów Narodowej Demokracji

Adrianna Adamek-Świechowska, Sienkiewicz – „budziciel ducha narodu" – w roli autorytetu obozu narodowego w okresie międzywojnia

Grzegorz Marchwiński, Zrywanie ciągłości. Notatki do rozważań nad habitusami polskimi 2. połowy XIX wieku (Orzeszkowa – Żeromski – Dmowski)

Maria Jolanta Olszewska, Polaków portret własny. Refleksje po lekturze Veto! Adama Krechowieckiego

Wiesław Ratajczak, Pozytywistyczne i nacjonalistyczne idee w twórczości powieściowej oraz programie politycznym Zygmunta Miłkowskiego

Michał Rogalski, Teologiczne narzędzia w budowaniu świadomości narodowej. Jubileusz pięćdziesięciolecia ogłoszenia dogmatu o niepokalanym poczęciu na łamach „Przeglądu Powszechnego"

Jarosław Tomasiewicz, Antysemityzm gospodarczy między pozytywizmem a rasizmem (1876‐1941). Szkic z historii idei

Magdalena Piekara, Kwestia żydowska w pierwszym roku istnienia czasopisma