Sammelband

Bartłomiej Dobroczyński, Paweł Dybel (2016)

Od Jekelsa do Witkacego. Psychoanaliza na ziemiach polskich pod zaborami 1900-1918. Wybór tekstów

Verlag Universitas
Erscheinungsort Kraków
Seitenzahl(en) 640

ISBN: 97883-242-2786-0

Książka przybliża polskiemu czytelnikowi bogatą recepcję psychoanalizy Freuda i Junga w polskich środowiskach inteligenckich Galicji i Kongresówki w latach 1900–1918. Złożyły się na nią artykuły, które zostały opublikowane w najważniejszych czasopismach naukowych wydawanych w tym czasie. Wybór ukazuje, jak żywe było wtedy zainteresowanie psychoanalizą wśród polskich psychologów i lekarzy (Franciszka Baumgarten, Maurycy Bornstein, Stefan Błachowski, Tadeusz Jaroszyński, Wacław Radecki, Adam Wizel), z których wielu odegrało później kluczową rolę w rozwoju i popularyzacji rodzimej wersji tego nurtu. Znalazły się w tej antologii także prace znaczących postaci spoza kręgów lekarskich, jak Karol Irzykowski, Bronisław Malinowski, Leopold Wołowicz czy Stanisław Ignacy Witkiewicz, pokazujące, że zainteresowanie to zaczynało z czasem promieniować na środowiska filozoficzne, literaturoznawcze, pedagogiczne i literackie. Osobny dział stanowią przekłady prac polskich psychoanalityków, które ukazały się w renomowanych czasopismach zagranicznych i w swoim czasie wzbudziły spore zainteresowanie w kręgach fachowych, jak choćby publikacje Jana Władysława Nelkena, Ludwiki Karpińskiej i Karola de Beauraina. Jak pisze Bartłomiej Dobroczyński we wstępie, używanie określenia „polscy psychoanalitycy" w sytuacji, kiedy państwo polskie nie istniało, może budzić wątpliwości. Tym bardziej że wielu z nich – jak np. Ludwik Jekels czy Herman Nunberg – związało później swe losy ze znaczącymi ośrodkami europejskimi (Wiedeń, Paryż), a następnie wyemigrowało do Stanów Zjednoczonych. Inni zaś – jak Eugenia Sokolnicka czy Helena Deutsch – mimo że byli mocno związani z polską kulturą, nie napisali żadnego psychoanalitycznego tekstu po polsku. W dodatku znakomita większość rodzimych psychoanalityków wywodziła się z rodzin żydowskich – czuli się oni zarazem Polakami i Żydami. Ze względu na dwoistość (a niekiedy i troistość) ich tożsamości trudno jest określić jednoznacznie, „kim" ostatecznie byli. Może jednak nie jest to konieczne, kiedy przybliżamy dzisiaj dorobek i powikłane losy tych niezwykłych postaci. Może ich heterogeniczne formy tożsamości i złożone biografie pozwalają nam z całą ostrością postawić pytania, które dotyczą nie tylko przeszłości „polskiej psychoanalizy", ale również dziejów polskiej kultury w XX wieku. Mogą być one znakomitą okazją do pogłębionej refleksji na temat naszej „narodowej" tożsamości oraz zastanowienia się nad tym, kim chcielibyśmy być dzisiaj i w przyszłości.

SPIS TREŚCI

Spis treści

Bartłomiej Dobroczyński, W drodze do Karlsbadu, albo powrót psychoanalizy

CZĘŚĆ I

POLSKIE WSPOMNIENIA I DYLEMATY ASYMILACJI

Herman Nunberg (1884–1970)

Herman Nunberg, Pamiętnik. Wspomnienia, idee, refleksje (fragment)

Helena Deutsch (1894–1982)

Helena Deutsch, Konfrontacja z samą sobą (fragmenty)

Adam Wizel (1864–1928)

Adam Wizel, Asymilacja czy polonizacja

CZĘŚĆ II

PIERWSZE POLSKIE PRACE O PSYCHOANALIZIE. WYBÓR

A. Wprowadzenie do psychoanalizy

Ludwika Karpińska-Woyczyńska (Luise von Karpinska) (1872–1937)

Ludwika Karpińska, O psychoanalizie

B. Teoria

Ludwik Jekels (1867–1954)

Ludwik Jekels, Leczenie psychoneuroz za pomocą metody psychoanalitycznej Freuda, tudzież kazuistyka

Dyskusja nad referatem Jekelsa i psychoanalizą na I Zjeździe Neurologów, Psychiatrów i Psychologów Polskich w Warszawie 1909

Herman Nunberg (1884–1970)

Herman Nunberg, Niespełnione życzenia według nauki Freuda

Franciszka Baumgarten-Tramer (1886–1970)

Franciszka Baumgarten, Teoria snu Freuda

Wacław Radecki (1887–1953)

Wacław Radecki, Przyczynek do analizy zastosowania w medycynie doświadczeń skojarzeniowych

C. Perspektywa kliniczna

Ludwik Jekels (1867–1954)

Ludwik Jekels, Szkic psychoanalizy Freuda (fragmenty)

Jan Władysław Nelken (1876–1940)

Jan Nelken, Badania psychoanalityczne chorób nerwowych

Maurycy Bornsztajn (Bornstein) (1874–1952)

Maurycy Bornstein, O odrębnym typie rozszczepienia psychicznego (reactiva) (fragmenty)

Tadeusz Jaroszyński (1880–1933)

Tadeusz Jaroszyński, O metodzie psychoanalitycznej Freuda i jego teoria powstawania nerwic na tle zaburzeń płciowych

Tadeusz Jaroszyński, Przyczynek do nauki o psychonerwicach (fragmenty)

Adam Wizel (1864–1928)

Adam Wizel, Zaburzenia płciowe pochodzenia psychicznego (fragmenty)

CZĘŚĆ III

MIĘDZYNARODOWY WKŁAD POLSKICH PSYCHOANALITYKÓW. PUBLIKACJE JĘZYKU NIEMIECKIM

Jan Władysław Nelken (1878–1940)

Jan Nelken, O rozczłonkowaniu słów w schizofrenii

Jan Nelken, Obserwacje analityczne na temat fantazji schizofrenika

Ludwika Karpińska (Luise von Karpinska) (1872–1937)

Luise von Karpinska, Przyczynek do analizy „nonsensownych" słów we śnie

Luise von Karpinska, Przyczynki do psychopatologii życia codziennego

Karol de Beaurain (1867–1927)

Karol de Beaurain, O symbolu i psychicznych uwarunkowaniach jego powstawania u dzieci

Sándor Ferenczi, O ontogenezie symboli

Eugenia Sokolnicka (Kutner) (1884–1934)

Eugenia Sokolnicka, Analiza dziecięcej nerwicy natręctw

CZĘŚĆ IV

PSYCHOANALIZA W POLSKIM LITERATUROZNAWSTWIE, , FILOZOFII

Karol Irzykowski (1873–1944)

Karol Irzykowski, Freudyzm i freudyści

Otton Hewelke (1858–1919)

Otton Hewelke, Kornelia Metella w Krasińskiego. Studium

Ludwika Karpińska (Luise von Karpinska) (1872–1937)

Ludwika Karpińska, Psychologiczne podstawy freudyzmu

Leopold Wołowicz

Leopold Wołowicz, Jeden z problematów psychoanalizy Freuda (fragmenty)

Stefan Błachowski (1889–1962)

Stefan Błachowski, Problem świadomości u Freuda

CZĘŚĆ V

PSYCHOANALITYCZNE SNY PISARZY. „BORENUS" I ANALIZA WITKACEGO

Karol Irzykowski (1873–1944)

Karol Irzykowski, Sny Marii Dunin. Pałuba (fragmenty)

Bronisław Malinowski (1884–1942)

Bronisław Malinowski, Dzienniki zakopiańskie (fragmenty)

Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885–1939)

Stanisław Ignacy Witkiewicz, Niemyte dusze. Wstęp (fragmenty)

Indeks osobowy