Monographie

Aleksandra Korol-Chudy (2020)

Kiedy Katowice były Stalinogrodem… 1953–1956

Verlag Instytut Pamięci Narodowej – Oddział w Katowicach
Erscheinungsort Katowice
Seitenzahl(en) 152 S.
Sprache Polnisch

ISBN: 978-83-8098-972-6

Książka „Kiedy Katowice były Stalinogrodem… 1953-1956" powstała dzięki realizacji w 2017 roku przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Katowicach międzynarodowego projektu „Byłem mieszkańcem miasta Stalina" / „I was citizen of Stalin Town". W przedsięwzięciu tym wzięło wówczas udział pięć miast z krajów Europy Środkowo-Wschodniej, które w czasach komunistycznych zostały nazwane na cześć sowieckiego przywódcy Józefa Stalina. W Polsce ten wątpliwy zaszczyt przypadł w udziale Katowicom, przemianowanym na Stalinogród w okresie od marca 1953 r. do października 1956 r. W projekcie wzięły również udział: Braszów w Rumunii (Oraşul Stalin, 1951-1961), Kucova w Albanii (Qyteti Stalin, 1950-1990), Warna w Bułgarii (Stalin, 1949-1956) i Dunaújváros na Węgrzech (Sztálinváros, 1951-1961). W każdej z tych miejscowości prace realizowały naukowe ośrodki badawcze oraz instytucje kultury. Koordynatorami w Katowicach były Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej Instytutu Pamięci Narodowej oraz Katowice Miasto Ogrodów – Instytucja Kultury im. Krystyny Bochenek.

Głównym założeniem projektu było przybliżenie oddziaływania stalinowskiego totalitaryzmu na społeczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej, objawiającego się niszczeniem elit i wartości oraz budową socjalistycznego, nowego człowieka. Realizacji tych celów służyła m.in. wszechobecna propaganda, przenikająca większość sfer życia publicznego. Jednym z jej elementów był kult Józefa Stalina, czego przejawem stały się ówczesne nazwy miejscowości biorących udział w projekcie. W trakcie tego przedsięwzięcia koordynatorzy przeprowadzili szereg kwerend, których celem było odszukanie i pozyskanie materialnych śladów po Stalinogrodzie. Dzięki pracom badawczym w archiwach, bibliotekach, instytucjach kultury czy muzeach, a nade wszystko kontaktom z osobami pamiętającymi ten okres historii Katowic, udało się zgromadzić pokaźny zbiór pamiątek po życiu w mieście naznaczonym imieniem dyktatora. Ważną częścią pozyskanych materiałów są również wspomnienia dawnych mieszkańców Stalinogrodu. Te właśnie artefakty i relacje złożyły się na wystawę oraz niniejszą publikację. Pogrupowane w tematy tworzą narracyjną opowieść o Katowicach z lat 50. XX wieku, o polityce i życiu codziennym w mieście epoki stalinizmu.

Książka jest katalogiem wystawy o tym samym tytule, powstałej na zakończenie realizacji projektu i eksponowanej od 21 grudnia 2017 r. do 4 lutego 2018 r. w Galerii Miasta Ogrodów (pl. Sejmu Śląskiego 2).